Małe Ojczyzny – Wielka Historia – Miasto i Gmina Siennica

 OD JANOWA DO STOLICY POWIATU (XIII – XIX w.)
Najstarsze wzmianki o Siennicy sięgają 1220 roku. W 1410 roku wieś należała do rycerza Daćboga, a przełom nastąpił w 1526 roku, gdy jej właściciel, Stanisław Siennicki, uzyskał przywilej lokacyjny na założenie miasta pod nazwą Janowo (w kolejnych latach powrócono jednak do historycznej nazwy Siennica).

Miejscowość szybko zyskała strategiczne znaczenie administracyjne – w latach 1810-1842 pełniła prestiżową funkcję stolicy powiatu w Królestwie Polskim. Pomyślny rozwój został przerwany w 1869 roku, kiedy to w ramach carskich represji popowstaniowych Siennica na ponad półtora wieku utraciła prawa miejskie. Niezłomny duch mieszkańców ujawnił się ponownie w 1905 roku, gdy miejscowość stała się areną gwałtownych, patriotycznych wystąpień antyrządowych.

KOLEBKA NAUCZYCIELI: RUSYFIKACJA KONTRA PATRIOTYZM
Siennica zapisała się w historii Polski jako jeden z najważniejszych ośrodków myśli pedagogicznej. Po kasacie zakonu reformatów zaborca utworzył w murach klasztornych Seminarium Nauczycielskie. Choć w zamierzeniu władz carskich szkoła miała kształcić nauczycieli wiejskich w duchu prorosyjskim i służyć rusyfikacji, przewrotnie stała się silnym bastionem tajnego patriotyzmu i walki o polskość, co ujawniło się podczas zrywów w 1905 roku.

Po odzyskaniu niepodległości w II RP powstało tu Polskie Seminarium Nauczycielskie pod wodzą dyrektora Kazimierza Gnoińskiego. Od 1926 roku szkoła dysponowała ultranowoczesną siedzibą, wdrażała nowatorskie metody wychowawcze oraz unikalny system samorządu uczniowskiego, zyskując miano jednej z najbardziej elitarnych placówek pedagogicznych w kraju.

POWOJENNA MISJA I SZKOLNICTWO ZAWODOWE (1946-2024 rr.)
Siennickie tradycje oświatowe kontynuowało po wojnie Liceum Pedagogiczne (działające w latach 1946-1969, od 1957 r. noszące imię Hipolity i Kazimierza Gnoińskich). Jego wybitni absolwenci odegrali kluczową rolę w odbudowie zrujnowanego systemu oświaty w powojennej Polsce. Gdy w latach 80. XX wieku wiejskie szkoły dotknął drastyczny brak kadr, z inicjatywy wychowanków powołano tu Studium Nauczycielskie (1984-1994), które skutecznie załagodziło ogólnokrajowy kryzys na rynku nauczycielskim.

Przemiany gospodarcze wymusiły rozwój szkolnictwa zawodowego i technicznego. Od 1966 roku w Siennicy prężnie działały technika o profilu rolniczym i mechanicznym, przekształcone później w Zespół Szkół Zawodowych (1977 r.) oraz Zespół Szkół (1992 r.). Ta historyczna sztafeta pokoleń i placówek, zrzeszona pod patronatem H. i K. Gnoińskich, uroczyście zakończyła swoją misję w 2024 roku.

DUCHOWE DZIEDZICTWO I TRAGICZNY WRZESIEŃ 1939 R.
Parafia rzymskokatolicka w Siennicy została erygowana w 1528 roku (najstarsze wzmianki pochodzą z 1515 r.) i przez stulecia należała m.in. do diecezji poznańskiej, a od 1957 roku stanowi serce własnego dekanatu. Historyczny krajobraz miasteczka współtworzyły trzy, dziś już nieistniejące, kościoły drewniane oraz murowana, barokowa świątynia.

Pierwsze dwa kościoły drewniane wznoszono w XVI wieku. Trzeci, wybudowany z modrzewiowych bali w latach 1693-1698, słynął z cudownego obrazu Matki Bożej Siennickiej i pełnił funkcję fary. Działał równolegle z monumentalnym, murowanym zespołem klasztornym reformatów (wzniesionym w latach 1749-1760), który w 1896 roku przejął rolę kościoła parafialnego. Cenny, stary kościół modrzewiowy służył mieszkańcom jako świątynia filialna aż do 13 września 1939 roku, kiedy to po wkroczeniu do Siennicy został bezpowrotnie spalony przez Niemców.

PERŁY ARCHITEKTURY I SKARBY NATURY: WARTO ZOBACZYĆ
Gmina Siennica kryje w sobie wspaniałe dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze. Historyczną pamięć regionu pielęgnuje tutejsze Siennickie Muzeum Szkolne. Wyjątkowym skarbem architektury rezydencjonalnej jest Klasycystyczny Dwór w Dłużewie, malowniczo położony nad rzeką Świder – ten XIX-wieczny majątek rodu Dłużewskich służy dziś jako Dom Pracy Twórczej ASP w Warszawie. Tradycje ziemiańskie regionu reprezentują też liczne szlacheckie siedziby z XVIII i XIX wieku zachowane m.in. w Grzebowilku, Kątach, Bożej Woli, Żakowie oraz Pogorzeli. Unikatową pamiątką dawnego rzemiosła jest z kolei zabytkowy młyn wodny w Ptakach – ciekawy okaz drewnianej architektury przemysłowej.

Miłośników natury zachwycają tutejsze rezerwaty. Rezerwat przyrody „Świder” chroni urokliwy, naturalnie meandrujący odcinek rzeki w południowej części gminy. Z kolei Rezerwat „Wólczańska Góra” w uroczysku Wólka Dłużewska to unikatowy rezerwat geologiczny, chroniący wyjątkową formę rzeźby polodowcowej – tzw. oz kemowy.

NOWY ROZDZIAŁ – POWRÓT DO MIEJSKICH KORZENI
Po latach funkcjonowania w statusie wsi gminnej, dla Siennicy nadszedł moment dziejowej sprawiedliwości. W 2024 roku miejscowość oficjalnie i uroczyście odzyskała prawa miejskie, zamykając trwający od 1869 roku okres carskiej degradacji.

Współczesna Siennica z sukcesem łączy status nowoczesnego miasta i prężnej gminy, pielęgnując pamięć o swoim bogatym dziedzictwie architektonicznym, klasztornych murach oraz wielkich tradycjach pedagogicznych, które przez stulecia kształtowały oświatowe elity wolnej Polski.

Dofinansowano ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm Jutra”