Małe Ojczyzny – Wielka Historia – Miasto i Gmina Halinów

Poznaj fascynującą drogę Halinowa – od XVI-wiecznej rolniczej osady Skruda i podwarszawskiego letniska, przez kluczowy węzeł kolejowy, aż po narodziny jednego z najmłodszych miast powiatu mińskiego w XXI wieku.

 OD ROLNICZEJ OSADY DO NOWOCZESNEGO MIASTA

Halinów to jedno z najmłodszych miast na Mazowszu – prawa miejskie otrzymał 1 stycznia 2001 roku. Jego droga do statusu miejskiego odzwierciedla dynamiczne przemiany całej zachodniej części powiatu mińskiego na przełomie XX i XXI wieku. To opowieść o tym, jak dawna, rolnicza osada wyrosła na nowoczesne miasto wchodzące dziś w skład Obszaru Metropolitalnego Warszawy.

O sukcesie tych ziem zadecydowało położenie, co idealnie przedstawia herb Halinowa. Umieszczone w nim skośne pasy symbolizują linię kolejową oraz Trakt Brzeski – dwa szlaki, które dały impuls do rozwoju. Srebrny krzyż przypomina o historycznych związkach z sąsiednią parafią w Długiej Kościelnej (erygowaną w 1445 r., z kościołem konsekrowanym w 1453 r.), z której części w 1987 r. erygowano parafie Halinów, a lemiesz pługa nawiązuje do rolniczych korzeni folwarku Skruda. Jego nazwa w XX wieku ustąpiła miejsca nowej – pochodzącej od letniskowego osiedla Halinów. Zmianę oficjalnie usankcjonowano w 1946 roku, kiedy to nazwa Skruda zniknęła z map oraz rozkładów jazdy PKP.

Na szlaku wojen i powstań

Okres zaborów i droga do niepodległości zapisały się na tych terenach krwią i zniszczeniami. W czasie powstania listopadowego, 18 lutego 1831 roku, pod sąsiednim Okuniewem stoczono zaciętą bitwę z Rosjanami, w wyniku której miasteczko niemal doszczętnie spłonęło. Miesiąc później przez tereny współczesnej gminy (m.in. Cisie, Brzeziny i Wielgolas) maszerowały polskie oddziały przed zwycięskim starciem pod Dębem Wielkim. Z kolei podczas powstania styczniowego w 1863 roku rejon ten był świadkiem potyczek partii powstańczych oraz bohaterskiej postawy kuriera Ludwika Walesiaka z Chobota.

W sierpniu 1920 roku nawałnica bolszewicka dotarła pod Warszawę, zajmując przejściowo dzisiejsze tereny gminy. Polskie kontruderzenie na Mińsk Mazowiecki 17 sierpnia przyniosło wyzwolenie, a walki z cofającą się Armią Czerwoną toczono m.in. pod Długą Kościelną, Cisiem, Wielgolasem Brzezińskim i Okuniewem z udziałem czołgów oraz lotnictwa. Okres II wojny światowej przyniósł kolejne straty, ale i silny opór – symbolem podziemia stała się zabytkowa Willa „Wanda” w Halinowie, pełniąca funkcję tajnego punktu kontaktowego.

Centrum administracyjne

Przez wieki lokalnym centrum był Okuniew – miasto prywatne z prawami miejskimi w latach 1538–1869, które utracił w wyniku carskich represji po powstaniu styczniowym oraz przez ominięcie go przez budowaną w 1866 roku linię kolejową. Gdy Okuniew tracił na znaczeniu, nastąpił wzrost rangi Skrudy, która znalazła się na trasie Drogi Żelaznej Warszawsko-Terespolskiej. Powstanie kolei dało impuls do szybkiego rozwoju miejscowości wokół przystanku kolejowego.

Rozwój Halinowa w tym okresie przyczynił się do zlokalizowania w tej miejscowości siedziby władz administracyjnych szczebla podstawowego. W 1952 roku, w ramach reformy administracyjnej, powołano do życia dzielnicę Halinów w nietypowym powiecie miejsko-uzdrowiskowym Otwock – jako najmniejszą jednostkę podziału terytorialnego kraju. Później miejscowość stała się siedzibą gromady, a od 1 stycznia 1973 roku właściwą gminą Halinów, by 1 stycznia 2001 roku zmienić status na gminę miejsko-wiejską. Istotnym impulsem rozwojowym stała się reforma ustroju administracyjnego i przywrócenie samorządu terytorialnego w 1990 roku. Od tego okresu Halinów staje się lokalnym centrum życia gospodarczego i społeczno-kulturalnego ze stale modernizowaną infrastrukturą drogową, wodno-kanalizacyjną, placówkami oświatowymi oraz Gminnym Centrum Kultury.

Ślady przeszłości i nowoczesność

Dzisiejszy Halinów to prężny ośrodek w transeuropejskim korytarzu transportowym (A2, DK2, linia E-20), który przyciąga przemysł lekki i logistykę. Mimo nowoczesnego charakteru gmina dba o tożsamość. Świadkami historii są lokalne zabytki: eklektyczny pałacyk w Halinowie, Willa „Wanda”, neogotycki kościół mariawicki w Długiej Kościelnej oraz malownicze ruiny pałacu Łubieńskich w Okuniewie. Nowoczesne akcenty, takie jak najmłodszy przystanek kolejowy Józefin (otwarty w 2023 r.), harmonijnie dopełniają krajobraz gminy stawiającej na mobilność, sport i zrównoważony rozwój.

Dofinansowano ze środków Muzeum Historii Polski w Warszawie w ramach programu „Patriotyzm Jutra”